Zainstaluj wtyczkę Flash aby zobaczyć odtwarzacz.

Źródła

Dokumentacja

Polityka niemiecka separowania obywateli polskich pochodzenia żydowskiego od pozostałych mieszkańców II RP sprawiła, że już od września 1939 roku stworzona została sytuacja, w której zaistniała konieczność niesienia im Pomocy ze strony ludności polskiej. Wiązało się to z wydawanymi przez okupanta rozporządzeniami, które ograniczały do minimum możliwości życiowe ludności żydowskiej. Jeszcze w trakcie walk we wrześniu 1939, w obawie przed ukrywaniem u Polaków własności należącej do Żydów, Niemcy starali się przed tym zabezpieczyć. 6 września 1939 roku Szef Zarządu Cywilnego Wehrmachtu zakazał wszelkiego obrotu „majątkiem znajdującego się w posiadaniu żydów”. [Zob. dokument nr 1].

Po skończonym podboju ziem polskich, gdy podzielono się zdobyczą z Rosją Sowiecką zawłaszczającą polskie Kresy oraz gdy wcielono do III Rzeszy polskie ziemie zachodnie, a z terytoriów centralnych utworzono rezerwat dla Polaków, nazwany Generalnym Gubernatorstwem, przyszły kolejne zarządzenia, które spowodowały, że każdy prawie kontakt między Polakami a Żydami stawał się nielegalny i był surowo karany. Była to więc faktycznie Pomoc, bez której Żydzi nie mieli szans na przetrwanie. Przede wszystkim przystąpiono do oznakowania ludzi i nieruchomości. Nakazano noszenie Żydom specjalnych opasek, na których widniała tzw. Gwiazda Dawida. [Zob. dokument nr 2]. Następnie rozpoczęto proces koncentrowania ludności żydowskiej, czemu służył zakaz korzystania z transportu publicznego oraz konieczność przenoszenia się do wyznaczonych „dzielnic”, czyli do gett. Wówczas ograniczono możliwości wychodzenia na zewnątrz, aż w końcu jesienią 1941 roku zaczęły ukazywać się rozporządzenia, które przewidywały karę śmierci dla Żydów opuszczających getta oraz dla Polaków, którzy udzielają im jakiejkolwiek Pomocy. [Zob. dokument nr 3]. Rozporządzenia te, w różnych formach, władze niemieckie publikowały wielokrotnie na terenach poszczególnych miast i powiatów. Straszyły w nich tyfusem roznoszonym jakoby przez Żydów [Zob. dokument nr 4], wmawiając, że nawet tylko rozmowa z Żydem może doprowadzić do zarażenia się i zgonu. Obiecywano nagrody za powiadamianie o miejscu przebywania Żydów lub podanie do wiadomości władz, kto z Polaków Żydom pomaga [Zob. dokument nr 5]. Ponadto propaganda hitlerowska bezustannie starała się zaszczepić Polakom antysemityzm, drukując artykuły i afisze, w których Żydów na różne sposoby zohydzano i nawoływano do nienawiści wobec nich. [Zob. dokument nr 6]. Ponieważ nie miało to większego odzewu w społeczeństwie i wciąż znajdowały się osoby Żydom pomagające, Niemcy musieli przypominać o grożącej karze śmierci. [Zob. dokument nr 7].

Dla zastraszania i wzmocnienia terroru urządzano publiczne egzekucje [Zob. dokument nr 8].

Prześladowani przez Niemców i Rosjan Polacy nie od razu zdali sobie sprawę z tego, co okupant hitlerowski zamierza uczynić z Żydami. Także ci ostatni, z nielicznymi wyjątkami, przez dłuższy czas nie mogli zrozumieć, jakie są rzeczywiste niemieckie plany. Świadomość, tak wśród Polaków jak i Żydów, przyszła za późno. Zbyt długo łudzono się, że okrucieństwo okupanta nie doprowadzi do najgorszego. Dopiero wstrząs, jakim była Wielka Akcja w getcie warszawskim, z którego w ciągu kilku tygodni wywieziono i zamordowano w Treblince około 250 tysięcy osób, sprawił, że polskie organizacje niepodległościowe oraz Polskie Państwo Podziemne zaczęły mówić i robić coś dla ratowania Żydów. Front Odrodzenia Polski, organizacja katolicka, opublikował ulotkę autorstwa Zofii Kossak-Szczuckiej, w której protestowano przeciw niemieckiemu bestialstwu oraz wzywano Polaków do udzielania Żydom Pomocy. Rozmowy prowadzone w polskim podziemiu doprowadziły do powstania w dniu 27 września 1942 roku Tymczasowego Komitetu Pomocy Żydom. Na jego czele stanęły Zofia Kossak-Szczucka oraz Wanda Krahelska-Filipowiczowa. Organ Delegatury Rządu RP „Rzeczpospolita Polska” w dniu 14 października 1942 roku opublikował informację o jego powstaniu. Ze względów konspiracyjnych szersze informowanie o tym społeczeństwa nie było możliwe. Nie pisano więc o tym w okupowanym kraju, ale informowała o tym np. prasa polska ukazująca się na Bliskim Wschodzie. [Zob. dokument nr 9]

W dniu 4 grudnia 1942 roku Komitet ten został przekształcony w ciało o charakterze stałym, o nazwie Rada Pomocy Żydom przy Pełnomocniku Rządu RP w Kraju, na czele z Julianem Grobelnym, reprezentującym Polską Partię Socjalistyczną „WRN”. Delegatura informowała o tym Rząd Polski w depeszy z dnia 8 stycznia 1943 roku [Zob. dokument nr 10]. Rada (zwana w skrócie „Żegotą”), prowadziła rozległą działalność. Obok konkretnej Pomocy Żydom starała się także aktywizować terroryzowane przez okupanta społeczeństwo polskie. W tym celu specjalne odezwy publikował także sam Delegat Rządu [Zob. dokument nr 11].

Starano się również zapobiegać szantażowaniu i wydawaniu Żydów przez kolaborantów niemieckich, szkodzących także polskiemu podziemiu. Ostrzegano, iż taka działalność będzie karana w przyszłości [Zob. dokument nr 12] oraz starano się na bieżąco karać przynajmniej niektórych dla odstraszenia potencjalnych następców [Zob. dokument nr 13].

Pomoc, jakiej udzielano w kraju, miała różny charakter. Od wsparcia duchowego i pomocy w wyrobieniu fałszywych dokumentów do pomocy materialnej i przechowywania we własnym mieszkaniu lub w przygotowanych do tego celu kryjówkach. Szczególną rolę w ratowaniu dzieci odegrało duchowieństwo polskie oraz żeńskie zakony klasztorne.

Dzięki działalności „Żegoty” oraz organizacji z nią niezwiązanych, a przede wszystkim dzięki osobom udzielającym Pomocy indywidualnej, bez związków z jakąkolwiek organizacją konspiracyjną, zdołano ocalić życie tysięcy Żydów. Szacuje się, że na ziemiach polskich przeżyło od 50 do 100 tysięcy Żydów. Pamiętać jednak należy, iż to tylko niewielka część tych, którym Pomocy udzielono. Większości, która choć na chwilę wyrwała się z niemieckiego koła śmierci i w jakiejś formie skorzystała z polskiej Pomocy, ze względu na działania okupanta, wojny przeżyć się nie udało.

INNE DOKUMENTY DOTYCZĄCE POLSKIEJ POMOCY DLA ŻYDÓW W OKRESIE II WOJNY ŚWIATOWEJ:

14) Egzekucja Michała Kruka.
15) Ogłoszenie w języku niemieckim, polskim i białoruskim (tereny Białostocczyzny zamieszkiwała również ludność białoruska) pochodzące sprzed likwidacji getta w Białymstoku w dniach 16-20 sierpnia 1943 nakazujące m.in. oddawanie zbiegłych Żydów w ręce policji. Archiwum IPN
16) Odpis fragmentu sprawozdania policji kryminalnej w getcie łódzkim w sprawie polsko-żydowskiego szmuglu. 23 czerwiec 1942.
17) Odpis fragmentu sprawozdania inspektora Sipo i SD w Kraju Warty dla władz w Berlinie w sprawie szmuglu polsko-żydowskiego. 28 lipiec 1940.

 

A
A+
A++
Drukuj
PDF
Powiadom znajomego
Wstecz